و ابو على محمّد بن عبد العزيز هاشمى نوشته است كه ماه را در شب جمعهء چهاردهم ذو القعدهء سال سيصد و بيست هجرى كسوفى بود ، و او آن را براى بغداد حساب كرد و سپس در رقّه به رصد آن پرداخت . تفاوت ساعتها را ؟ 28 عة 0 ؟ و تفاوت ازمان را ؟ 5 ؟ 6 يافت كه تفاوت طول ميان بغداد و رقّه است . و در عمل چيزهايى پيش آمد كه او را از بازگفتن آنچه يافته بود بازداشت ؛ بدين معنى كه ساعتهاى رقّه بيش از ساعتهاى بغداد بود ، و آشكار است كه چون رقّه در مغرب بغداد است ، ناگزير مىبايستى ساعتهاى آن كمتر بوده باشد . و ممكن است اين امر را نتيجهء تباه شدن نسخه به سبب بىاحتياطى نسخه‌برداران بويژه از لحاظ حروف و ارقام حساب دانست . و از جملهء آن اينكه عرض رقّه بنابر آنچه بتّانى يافته ؟ 1 ؟ 36 و عرض بغداد ؟ 25 ؟ 33 است ، و چون محاسبه بنابر وقت گذشتهء از آغاز شب بوده است ، به وضع اوّل از اوضاع نوع سوم در تركيباتى كه ذكر شد بازمىگردد . و بغداد و رقّه بر يك مدار نيستند تا به‌صورت مطلق تفاوت ساعتها همان باشد كه مطلوب است ، بلكه بايد در اين مورد آنچه در آن وضع از لحاظ آشكار بودن جهت ميل كسوف و يافتن دو تعديل روز در دو شهر ياد كرديم ، در نظر گرفته شود . و در بعضى از كتابها ديدم كه پيشينيان ، با رصد كردن كسوفها ، طولهاى شهرها را با اسكندريّه مىسنجيدند ، و ساعت كسوفى را در اسكندريّه ؟ 30 عة 4 و در شهر رقّه ؟ 20 عة 5 يافتند ، و چون كوچكتر را از بزرگتر كاستند ؟ 50 عة 0 به‌دست آمد كه [ زمان ] اختلاف طول آنها است . و من درست نمىدانم كه آيا اين چيزى است كه واقعا با رصد به‌دست آمده ، يا پس از آنكه اختلاف معيّن شده به‌عنوان مثال ياد كرده‌اند . و محاسبهء آن نيز به وضع اوّل از نوع سوم بازمىگردد ، چه عرض اسكندريّه ؟ 58 ؟ 30 است و عرض رقّه همان كه پيشتر گفتيم . و امّا آنچه محمّد بن اسحاق سرخسى در زيج خود آورده چنين است : زمانهاى